QUYẾT ĐỊNH Phê duyệt Quy hoạch thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 [22/4/2026]
22/04/2026 14:12
Quy hoạch thủy lợi vùng ĐBSH- những điểm mới đột phá
Bộ Nông nghiệp và MT vừa có Quyết định số 1409/QĐ-BNNMT phê duyệt Quy hoạch Thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Bản Quy hoạch 2026 cho thấy Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn "quản lý khai thác" sang giai đoạn "kiến tạo hạ tầng bền vững" để giải quyết các thách thức an ninh nguồn nước ở khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc.
Để bạn đọc thấy rõ hơn những điểm mới, đột phá trong Quy hoạch 1409, BBT dựa trên việc nghiên cứu và so sánh giữa Quyết định số 50/QĐ-TTg (do TTg phê duyệt 26/02/2023) và Quyết định số 1409/QĐ-BNNMT (do Bộ trưởng Bộ NN&MT phê duyệt ngày 21/4/2026) về lưu vực sông Hồng - Thái Bình để thấy Bản Quy hoạch năm 2026 mang tính kế thừa nhưng có những bước chuyển đổi mang tính đột phá về tư duy quản lý và giải pháp kỹ thuật.
Dưới đây là các điểm mới và đột phá trọng tâm:
1. Thay đổi về Bản chất và Tầm nhìn Quy hoạch
Từ "Tổng hợp tài nguyên nước" sang "Hạ tầng thủy lợi": Bản năm 2023 tập trung vào việc phân bổ và bảo vệ tài nguyên nước (trữ lượng, chất lượng). Trong khi đó, Bản năm 2026 đi sâu vào việc phát triển hạ tầng thủy lợi đồng bộ, coi đây là xương sống để thực hiện quy hoạch tài nguyên nước.
Tích hợp đa mục tiêu: Quy hoạch 2026 không chỉ phục vụ tưới tiêu nông nghiệp mà còn tích hợp mạnh mẽ với cấp nước sinh hoạt, công nghiệp, cải thiện môi trường đô thị và phòng chống thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu cực đoan.
2. Giải pháp đột phá về Hạ thấp mực nước sông Hồng
Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa hai bản quy hoạch:
Bản 2023: Chủ yếu đưa ra các giải pháp phi công trình, điều tiết hồ chứa thượng lưu để duy trì dòng chảy.
Bản 2026 (Đột phá): Chính thức đưa vào các giải pháp công trình chiến lược để khắc phục tình trạng hạ thấp lòng dẫn và mực nước sông Hồng - Thái Bình. Điển hình là việc nghiên cứu xây dựng các trạm bơm dâng, đập dâng trên dòng chính nhằm chủ động nâng mức nước, đảm bảo khả năng lấy nước cho các hệ thống thủy lợi lớn (như Bắc Hưng Hải, Sông Nhuệ) mà không phụ thuộc quá mức vào việc xả nước từ các hồ chứa thủy điện.
3. Ưu tiên "Thủy lợi xanh" và Môi trường
Xử lý ô nhiễm nguồn nước: Bản năm 2026 đặt yêu cầu cao hơn về việc thủy lợi phải tham gia vào quá trình lưu thông dòng chảy để "làm sạch" các dòng sông chết (sông Nhuệ, sông Đáy, sông Bắc Hưng Hải).
Thích ứng bền vững: Thay vì chỉ "chống" lũ, quy hoạch 2026 chuyển sang tư duy "chủ động sống chung" và quản lý rủi ro thiên tai dựa trên cộng đồng và hạ tầng xanh.
4. Chuyển đổi số và Quản lý thông minh
Số hóa hạ tầng: Bản 2026 yêu cầu xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số về hạ tầng thủy lợi lưu vực sông Hồng - Thái Bình đồng bộ.
Vận hành thời gian thực: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ giám sát từ xa, dự báo khí tượng thủy văn chuyên dùng để vận hành hệ thống hồ chứa và công trình thủy lợi theo thời gian thực, tối ưu hóa nguồn nước.
5. Cơ chế phân cấp và Huy động nguồn lực
Xác định rõ trách nhiệm: Bản 2026 phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ Nông nghiệp và MT với UBND các tỉnh trong lưu vực về việc bố trí quỹ đất và ngân sách địa phương cho hạ tầng thủy lợi.
Xã hội hóa: Đưa ra cơ chế khuyến khích đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong việc xây dựng và vận hành hạ tầng thủy lợi, giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước so với định hướng chủ yếu dựa vào vốn đầu tư công ở bản 2023.
Tóm lược bảng so sánh
Đặc điểm | Bản năm 2023 (QĐ 50) | Bản năm 2026 (QĐ 1409) |
Trọng tâm | Quản lý tài nguyên nước (Trữ lượng/Chất lượng) | Phát triển hạ tầng thủy lợi đồng bộ |
Vấn đề hạ mức nước | Điều tiết hồ thủy điện | Xây dựng đập dâng, công trình điều tiết dòng chính |
Cấp nước | Ưu tiên nông nghiệp | Đa mục tiêu (Sinh hoạt, Công nghiệp, Đô thị) |
Công nghệ | Quan trắc cơ bản | Chuyển đổi số, vận hành thông minh thời gian thực |
Sự ra đời của Bản Quy hoạch 2026 cho thấy Việt Nam đã chuyển từ giai đoạn "quản lý khai thác" sang giai đoạn "kiến tạo hạ tầng bền vững" để giải quyết các thách thức an ninh nguồn nước ở khu vực kinh tế trọng điểm phía Bắc.
Nguyễn Quốc Dũng tổng hợp