Cần nghiêm túc đánh giá ảnh hưởng của Công viên Phú Thượng (một hợp phần của Dự án đầu tư xây dựng Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng).
24/04/2026 16:00
Lời Ban Biên tập: Công viên công cộng phường Phú Thượng, tỷ lệ 1/500 - Dự án thành phần độc lập ban đầu thuộc Dự án đầu tư xây dựng Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng đã được UBND thành phố Hà Nội phê duyệt theo Quyết định số 6268/QĐ-UBND ngày 17/12/2025. Dự án được định hướng phát triển thành không gian công cộng sinh thái – văn hóa – lịch sử, với mật độ xây dựng thấp, ưu tiên cây xanh, mặt nước và các hoạt động cộng đồng. Tuy nhiên, một số chuyên gia đã lên tiếng về việc việc dự án chưa xem xét đầy đủ các tác động, đặc biệt là vấn để thoát lũ và ổn định hình thái dòng sông. BBT nhận được bài viết của GS.TS Trần Đình Hợi, nguyên Phó VT Viện KH Thủy lợi, nguyên GĐ Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia về sông biển. Để có thêm cái nhìn đa chiều, BBT cũng xin đính kèm đường dẫn bài viết của TS. Tô Văn Trường đã đăng trên Báo Kiến trúc Việt Nam.
NHẬN XÉT ĐỘC LẬP
VỀ DỰ ÁN CÔNG VIÊN CÔNG CỘNG PHƯỜNG PHÚ THƯỢNG
(Thuộc Trục Đại lộ Cảnh quan Sông Hồng, Hà Nội)
GS. Trần Đình Hợi – Chuyên gia Thủy lực
Nhận xét dưới đây được chuẩn bị trên cơ sở nghiên cứu hồ sơ dạng slide được cung cấp, thay thế cho sự tham dự trực tiếp tại Hội nghị tham vấn Đánh giá tác động môi trường (ĐTM) dự án Công viên công cộng phường Phú Thượng, tổ chức ngày 24/4/2026.
Nhận xét này tập trung vào những vấn đề mà tôi cho là thực sự quyết định tính khả thi và an toàn lâu dài của dự án — không nhắc lại những khuyến cáo chung mà bất kỳ báo cáo ĐTM nào cũng đề cập. Tinh thần xuyên suốt là: dự án có giá trị về mặt ý tưởng, nhưng đang bị đánh giá sai về bản chất công trình.
1. VẤN ĐỀ CĂN BẢN: DỰ ÁN NÀY KHÔNG PHẢI LÀ DỰ ÁN CẢNH QUAN
Đây là điểm mà tôi muốn nhấn mạnh trước tiên. Về bản chất kỹ thuật, dự án Công viên Phú Thượng là một dự án can thiệp vào hành lang thoát lũ sông Hồng — và phải được thẩm định theo tiêu chuẩn đó. Việc gọi nó là "công viên" hay "trục cảnh quan" là cách đặt vấn đề dẫn đến nguy cơ bỏ qua những yêu cầu kỹ thuật nghiêm ngặt nhất.
Bãi sông Hồng đoạn Phú Thượng không phải là đất trống chờ khai thác — đó là không gian thủy lực đang vận hành mỗi mùa lũ. Mọi can thiệp vào đây, dù nhỏ, đều phải được chứng minh bằng tính toán thủy lực đầy đủ, không phải bằng phối cảnh kiến trúc.
2. BA RỦI RO THỦY LỰC MÀ HỒ SƠ HIỆN TẠI CHƯA GIẢI QUYẾT
2.1. Tuyến đại lộ 54m: ngưỡng chịu tải của hệ thống chưa được xác định
Tuyến giao thông rộng 54m với kết cấu cứng là hạng mục có tác động lớn nhất đến thủy lực — nhưng hồ sơ không nêu cao độ mặt đường. Đây không phải là thiếu sót nhỏ. Cao độ này quyết định trực tiếp đến diện tích mặt cắt thoát lũ bị thu hẹp, từ đó ảnh hưởng đến mực nước dâng thượng lưu. Không có con số này, mọi đánh giá tác động thủy lực đều là vô căn cứ.
2.2. Nguy cơ dềnh nước lan truyền về phía sông Đuống
Khu vực Phú Thượng nằm ở vị trí nhạy cảm về phân lưu — vùng mà dòng chảy sông Hồng phân bố giữa lòng chính và sông Đuống. Tôn nền, bố trí cây xanh và hạ tầng cứng trong bãi sông không chỉ làm tăng hệ số nhám cục bộ mà còn có thể làm thay đổi tỷ lệ phân lưu này. Hệ quả là áp lực thoát lũ có thể bị dồn bất đối xứng, gây rủi ro cho hạ du theo cả hai nhánh. Hồ sơ chưa có bất kỳ phân tích nào về vấn đề này.
2.3. Lòng sông đang hạ thấp — kè sông sẽ không ổn định như tính toán ban đầu
Đây là điểm mà nhiều đánh giá bỏ qua. Lòng sông Hồng hiện nay đang có xu hướng hạ thấp liên tục do thiếu hụt bùn cát từ thượng nguồn — hệ quả trực tiếp của các đập thủy điện Trung Quốc và Việt Nam. Điều này có nghĩa là chân kè sẽ ngày càng bị lộ ra, nguy cơ mất ổn định kết cấu kè tăng dần theo thời gian. Thiết kế kè sông trong dự án này phải tính đến xu hướng hạ thấp này như một thông số đầu vào, không phải là điều kiện tĩnh.
3. BÀI HỌC TỪ BÃO YAGI 2024: SỐ LIỆU THỰC TẾ CẦN ĐƯA VÀO THIẾT KẾ
Ngày 11/9/2024, mực nước sông Hồng tại Hà Nội vượt báo động 2 (10,5m) và tiệm cận báo động 3 (11,5m). Toàn bộ các hạng mục từ trục cảnh quan chính trở ra phía sông sẽ ngập hoàn toàn ở kịch bản này. Đây không phải kịch bản hiếm gặp — bão Yagi xảy ra chỉ hai năm trước khi dự án được tham vấn.
Điều cần làm rõ không chỉ là "thiệt hại khi ngập" mà là: liệu hạ tầng cứng sau khi ngập và rút nước có giữ nguyên kết cấu và vị trí không? Dòng chảy lũ trên bãi sông không chảy yên tĩnh — vận tốc đủ lớn để dịch chuyển vật liệu và phá hủy kết cấu không được neo chắc. Đây là yêu cầu thiết kế, không phải yêu cầu bảo hiểm.
4. VẤN ĐỀ CHƯA ĐƯỢC ĐẶT RA: TÁC ĐỘNG TÍCH LŨY CỦA TOÀN TUYẾN
Công viên Phú Thượng chỉ là một hợp phần trong Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng kéo dài nhiều kilômét. Việc thẩm định từng hợp phần riêng lẻ mà không đánh giá tác động tích lũy toàn tuyến là phương pháp luận không đầy đủ.
Tôi kiến nghị: ĐTM của dự án này phải có một chương đánh giá tác động tích lũy, trong đó mô hình thủy lực phải mô phỏng toàn bộ phạm vi can thiệp của Trục đại lộ cảnh quan — không chỉ ranh giới hành chính của dự án Phú Thượng. Nếu không làm được điều này, kết quả ĐTM không đủ cơ sở để phê duyệt.
5. MÔ HÌNH TIẾP CẬN PHÙ HỢP: CÔNG VIÊN THÍCH ỨNG LŨ, KHÔNG PHẢI CÔNG VIÊN CHỐNG LŨ
Thay vì cố gắng bảo vệ hạ tầng công viên khỏi lũ — điều không khả thi về mặt kinh tế và kỹ thuật trong bối cảnh này — dự án nên chuyển sang triết lý thiết kế khác: chấp nhận lũ như một chu kỳ tự nhiên và thiết kế không gian để phục hồi nhanh sau mỗi đợt lũ.
Điều này có nghĩa là:
– Phân vùng nghiêm ngặt theo tần suất ngập — khu vực ngập thường xuyên chỉ dành cho thảm thực vật bản địa và không gian mở không có kết cấu cứng.
– Hạ cao trình nền về dưới +9,5m ở các khu vực xung yếu để tăng dung tích trữ lũ trong dải báo động 1–3, đồng thời vận chuyển đất ra khỏi bãi sông — không được dùng để san lấp trong phạm vi dự án.
– Thiết kế hạ tầng kỹ thuật theo tiêu chuẩn "có thể ngập, phục hồi nhanh" thay vì "chống ngập".
– Ưu tiên cây bản địa có rễ bám tốt, thân thấp, không tạo lực cản dòng chảy lớn — tránh cây cổ thụ tán rộng ở khu vực gần lòng dẫn.
6. VẤN ĐỀ XÃ HỘI: CẦN ĐỊNH LƯỢNG, KHÔNG CHỈ ĐỊNH TÍNH
Hồ sơ đề cập đến di dời dân nhưng không cung cấp số liệu cụ thể. Đây là thiếu sót nghiêm trọng về mặt thủ tục ĐTM. Cụ thể, cần làm rõ:
– Số hộ dân bị ảnh hưởng, phân loại rõ hợp pháp và không hợp pháp.
– Nghề nghiệp và nguồn thu nhập chính của từng nhóm — đặc biệt các hộ canh tác nông nghiệp ven sông vốn phụ thuộc vào phù sa và nguồn nước tự nhiên của bãi sông.
– Phương án tái định cư kèm địa điểm và chi phí cụ thể, không phải cam kết chung chung.
Kinh nghiệm từ nhiều dự án ven sông cho thấy: thiệt hại xã hội kéo dài và bất ổn thường bắt nguồn từ giai đoạn sau tái định cư, khi sinh kế chưa được phục hồi. Hồ sơ cần có đánh giá sinh kế hậu tái định cư, không chỉ đánh giá thời điểm di dời.
7. KIẾN NGHỊ CỤ THỂ
Trên cơ sở các phân tích trên, tôi kiến nghị cơ quan thẩm định yêu cầu chủ đầu tư bổ sung:
– Mô hình thủy lực 2D cho khu vực Phú Thượng và vùng lân cận, với đầu vào là cao độ thực tế của tuyến đại lộ 54m, kịch bản lũ tương đương bão Yagi 2024 và lũ thiết kế theo Quyết định 257/QĐ-TTg năm 2016. Đầu ra phải bao gồm mức dâng mực nước lũ (cm), thay đổi vận tốc dòng chảy và ảnh hưởng đến phân lưu sông Đuống.
– Đánh giá xu hướng hạ thấp lòng dẫn trong 20 năm tới và tác động đến ổn định kè sông.
– Chương đánh giá tác động tích lũy của toàn Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng.
– Kế hoạch di dời và phục hồi sinh kế có số liệu cụ thể, có lộ trình và nguồn kinh phí rõ ràng.
– Xem xét lại cao trình nền ở các khu vực xung yếu và phương án xử lý khối lượng đất đào.
KẾT LUẬN
Dự án Công viên Phú Thượng có ý nghĩa tích cực trong việc cải thiện không gian sống đô thị và khai thác tiềm năng cảnh quan sông Hồng. Tuy nhiên, hồ sơ hiện tại đang tiếp cận sai bản chất của đối tượng can thiệp.
Sông Hồng đoạn Phú Thượng là một hệ thống thủy lực sống, không phải một bức tranh nền cho kiến trúc cảnh quan. Nguyên tắc không thể nhượng bộ là: an toàn thoát lũ phải là ràng buộc thiết kế, không phải mục tiêu cân bằng.
Nếu chủ đầu tư bổ sung đầy đủ các tính toán thủy lực định lượng, đánh giá tác động tích lũy toàn tuyến và phương án sinh kế cụ thể cho người dân bị ảnh hưởng, dự án hoàn toàn có thể được phê duyệt trên cơ sở khoa học vững chắc. Ngược lại, phê duyệt với hồ sơ hiện tại sẽ để lại rủi ro pháp lý và kỹ thuật không thể kiểm soát.
Hà Nội, tháng 4 năm 2026
GS. Trần Đình Hợi
Chuyên gia Thủy lực
Mời bạn đọc tham khảo thêm bài viết của TS Tô Văn Trường trên Báo Kiến trúc Việt nam ở đường link dưới đây: