Những điểm mới của Luật Xây dựng 2025 trong Xây dựng, Quản lý đập, hồ chứa nước

Những điểm mới của Luật Xây dựng 2025 trong Xây dựng, Quản lý đập, hồ chứa nước

Việc ban hành Luật Xây dựng số 135/2025 cùng các văn bản hướng dẫn như Nghị định 217/2026/NĐ-CP và Nghị định 206/2026/NĐ-CP đã đánh dấu một bước ngoặt lớn trong quản lý công trình thủy lợi, thủy điện. So với Luật Xây dựng số 50/2014, hệ thống pháp luật mới đã tạo ra một khung pháp lý hiện đại, thúc đẩy số hóa toàn diện và phân cấp mạnh mẽ, đặc biệt đối với hệ thống đập và hồ chứa nước xuyên suốt từ giai đoạn đầu tư xây dựng mới, nâng cấp cải tạo đến vận hành và bảo trì.

1. Điểm sáng trong quản lý dự án xây dựng mới, cải tạo và nâng cấp đập

Xác định rõ loại hình "Công trình xây dựng theo tuyến"

Trước đây, khái niệm "công trình theo tuyến" chủ yếu gắn liền với đường giao thông hay đường dây tải điện. Tuy nhiên, Nghị định 217/2026/NĐ-CP đã chính thức định nghĩa đập đầu mối công trình thủy lợi, thủy điện và hệ thống dẫn, chuyển nước là công trình xây dựng theo tuyến. Điều này giúp thống nhất quy trình khảo sát, thiết kế; đồng thời tạo thuận lợi cực lớn khi cần điều chỉnh cục bộ ranh giới, diện tích đất hoặc hướng tuyến trong các dự án sửa chữa, nâng cấp mà không làm thay đổi mục tiêu ban đầu của dự án.

Đổi mới các bước thiết kế xây dựng (Thiết kế FEED)

Luật 135/2025 bổ sung loại hình Thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) vào quy trình thiết kế. Khác với quy định cũ (chỉ xoay quanh thiết kế cơ sở, kỹ thuật và bản vẽ thi công), thiết kế FEED cho phép các dự án đập, hồ chứa có công nghệ phức tạp được cụ thể hóa thông số thiết bị sớm hơn, giúp chủ đầu tư dễ dàng lựa chọn nhà thầu EPC, EC hoặc EP ngay sau khi dự án được phê duyệt.

Đơn giản hóa thủ tục dự án bảo trì, sửa chữa

Luật mới mang lại cơ chế "thoáng" hơn cho các dự án nâng cấp công trình hiện hữu:

Miễn lập dự án: Nếu công tác bảo trì thực hiện trên thiết kế của công trình hiện hữu (không cần lập thiết kế mới) thì không phải lập dự án đầu tư.

Miễn căn cứ quy hoạch: Các dự án sửa chữa, tu bổ giữ nguyên mục tiêu, quy mô, địa điểm sẽ không bắt buộc phải căn cứ vào quy hoạch để lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (BCNCKT) hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật (BCKTKT).

Hình thức rút gọn: Các dự án sửa chữa nhóm C hoặc có tổng mức đầu tư dưới 40 tỷ đồng chỉ cần lập BCKTKT thay vì BCNCKT phức tạp.

Ngoài ra, đối với các tình huống cấp bách, quy trình ban hành "Lệnh xây dựng công trình khẩn cấp" cho phép chủ đầu tư tự quyết định toàn bộ công việc từ khảo sát đến thi công để đảm bảo an toàn kịp thời.

2. Số hóa vòng đời dự án: Bắt buộc áp dụng Mô hình thông tin công trình (BIM)

Sự chuyển dịch từ bản vẽ giấy sang dữ liệu số là thay đổi mang tính đột phá nhất. Đối với các đập, hồ chứa xây dựng mới từ cấp II trở lên, việc áp dụng BIM là bắt buộc từ giai đoạn lập BCNCKT. Với các công trình hiện hữu hoặc cấp thấp hơn, Nhà nước khuyến khích áp dụng.

Vai trò của BIM bao trùm toàn bộ vòng đời công trình:

Giai đoạn thiết kế: Kiểm soát xung đột kỹ thuật giữa kết cấu đập và hệ thống thiết bị; mô phỏng không gian 3 chiều để đánh giá tổng thể độ ổn định; đảm bảo tuân thủ các quy chuẩn an toàn một cách trực quan. Hồ sơ BIM thậm chí có thể thay thế bản vẽ giấy nếu cơ quan thẩm định đủ điều kiện hạ tầng.

Giai đoạn thi công: Chủ đầu tư các đập từ cấp I trở lên phải thiết lập Môi trường dữ liệu chung (CDE) để lưu trữ và chia sẻ thông tin. Cơ quan chuyên môn có thể dùng dữ liệu BIM để phục vụ công tác nghiệm thu.

Giai đoạn vận hành & bảo trì: Mô hình BIM hoàn công được bàn giao làm "tài nguyên số" trung tâm. Việc tích hợp dữ liệu quan trắc thực tế vào BIM giúp đơn vị khai thác theo dõi biến dạng, phát hiện sớm rủi ro để ứng phó khẩn cấp. Mọi kết quả kiểm định đều phải cập nhật vào Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng.

3. Cơ chế quản lý chi phí vận hành và bảo trì đập

Theo Nghị định 206/2026/NĐ-CP, việc quản lý chi phí đã có sự liên kết chặt chẽ hơn với công tác an toàn đập. Cụ thể, chi phí quản lý dự án giờ đây bắt buộc phải bao gồm cả các chi phí chuẩn bị cho công tác vận hành, duy tu và bảo trì công trình.

Đối với đập đang khai thác, chi phí bảo trì thường xuyên được quy định rõ ràng, bao gồm:

Chi phí kiểm tra, đánh giá an toàn đập (trước và sau mùa mưa).

Chi phí kiểm định an toàn đập định kỳ (5 năm/lần với đập lớn/vừa).

Chi phí quan trắc công trình và khí tượng thủy văn.

Chi phí duy tu hệ thống cảnh báo, giám sát an toàn.

Chi phí thuê tư vấn lập quy trình bảo trì, thẩm định phương án kỹ thuật.

Nguồn vốn thực hiện được linh hoạt theo hình thức đầu tư: công trình đầu tư công dùng vốn ngân sách nhà nước theo phân cấp, trong khi đập do tư nhân/tổ chức tự đầu tư thì chủ sở hữu phải tự đảm bảo 100% kinh phí bảo trì.

4. Phân cấp mạnh mẽ theo mô hình chính quyền 3 cấp

Để giảm tải thủ tục hành chính và tăng tính linh hoạt, kịp thời, Luật Xây dựng 2025 thiết lập cơ chế phân cấp quản lý rõ rệt cho 3 cấp hành chính:

Cấp Trung ương (Các Bộ quản lý công trình xây dựng chuyên ngành): Chỉ tập trung thẩm định các BCNCKT đối với dự án quan trọng quốc gia, dự án cấp đặc biệt, hoặc công trình nằm trên địa bàn từ 02 tỉnh trở lên.

Cấp Tỉnh: Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh thẩm định các dự án trên địa bàn hành chính của tỉnh, trừ những dự án đã giao cho Trung ương hoặc phân cấp về xã.

Cấp Xã - Bước đột phá về phân cấp: Các nhiệm vụ quản lý trật tự xây dựng trước đây thuộc cấp huyện nay được đẩy mạnh về cấp cơ sở. Cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp xã có thẩm quyền thẩm định BCNCKT/BCKTKT đối với các dự án đập/hồ chứa nhỏ do xã quyết định đầu tư. Kể từ 01/7/2026, UBND cấp xã cũng thực hiện cấp lại, gia hạn, thu hồi giấy phép xây dựng cho các công trình trước đây do cấp huyện cấp.

Đi kèm với việc phân cấp, Luật cũng siết chặt yêu cầu về năng lực Chủ đầu tư. Các cơ quan được giao làm Chủ đầu tư (đặc biệt tại cấp xã) phải có nhân sự chuyên môn phù hợp về quản lý dự án, thiết kế hoặc giám sát. Nếu không đủ năng lực, bắt buộc phải thuê tư vấn chuyên nghiệp để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đập.

Kết luận

Sự chuyển đổi từ Luật Xây dựng số 50/2014 sang Luật số 135/2025 cho thấy hai xu hướng chủ đạo: Số hóa toàn diện (thông qua BIM, CDE) và Phân cấp triệt để (trao quyền cho cấp cơ sở). Đối với một loại hình công trình đặc thù, có rủi ro cao như đập và hồ chứa nước, hành lang pháp lý mới không chỉ gỡ vướng về thủ tục đầu tư, bảo trì mà còn thiết lập một hàng rào kỹ thuật công nghệ cao, đảm bảo an toàn tối đa cho công trình và vùng hạ du trong suốt vòng đời dự án.

 BBT