Giải pháp khả thi bài toán thoát lũ cho Huế- Ý kiến chuyên gia

GIẢI PHÁP KHẢ THI  BÀI TOÁN THOÁT LŨ CHO  HUẾ

1. Ý KIẾN CHUYÊN GIA

Một số bài viết gần đây về Huế trước bài toán thoát lũ của các chuyên gia thủy lợi đã phân tích và đề cập nhiều đến thực trạng và các giải pháp chống ngập lụt cho Huế. Cũng như các đặc điểm về địa hình, thủy văn chung của cả Miền Trung, các con sông ở miền Trung thường ngắn, dốc trong mùa mưa nước tập trung nhanh,  không thể thoát kịp lưu lượng lũ và vì thế đã gây ngập lụt vùng đồng bằng, đô thị gây thiệt hại lớn. Nhiều giải pháp đưa ra để khắc phục tình trạng ngập lụt  như: xây dựng thêm hồ chứa điều tiết, mở rộng, nạo vét hành lang thoát lũ, nâng cấp hệ thống cảnh báo, xây dựng hệ thống đê bao, hoàn thiện quy trình vận hành hồ chứa, tăng cường trồng cây phủ xanh đất trống rừng đầu nguồn…. Các chuyên gia cũng đã đưa ra nhiều giải pháp và phân tích cụ thể về mặt tích cực, mặt hạn chế của các giải pháp đó trong công tác phòng chống ngập lụt.

Tuy nhiên, các giải pháp phòng chống ngập lụt đưa ra  phân tích rồi cùng đi đến kết luận và lời khuyên chung  cho các đô thị, vùng dân  cư hạ lưu là có giải pháp sống chung với lũ để hạn chế thiệt hại do ngập lụt gây ra.

1. GIẢI PHÁP KHẢ THI ĐỂ KIỂM SOÁT LŨ CHO HUẾ

 

Sau một số bài viết của tôi về Ngập lụt Huế, thực trạng và giải pháp. Ý kiến góp ý của các chuyên gia, đồng nghiệp, kết hợp một số bài viết của các chuyên gia về chuyên đề này, tôi  xin tiếp tục trình bày các phương án chủ động trong việc kiểm soát lũ đối với Huế như sau:

1.1. Việc hình thành lũ sông Hương

Lưu vực Sông Hương có khoảng 2850km2 và có đến 2028Km² là lưu vực của 03 hồ chứa nước đầu nguồn (Hồ Tả Trạch, hồ Bình Điền có lưu vực lần lượt 717km², 504 km² thuộc lưu vực Sông Hương và Hồ Hương Điền có diện tích lưu vực 707km² thuộc lưu vực Sông Bồ) . Vùng  lưu vực hạ lưu Sông Hương chỉ có khoảng 822km². Từ số liệu trên ta dễ nhận thấy là lũ Sông Hương chủ yếu gây ra khi có dòng chảy lũ qua đập tràn của 03 hồ chứa nước thượng nguồn. Mưa lớn có gây lũ ở hạ du chỉ khoảng 1/3 tổng lượng nước đến gây ngập lụt hàng năm. Hạ du lại gần Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai rồi đổ ra biển nên việc thoát lũ khá dễ dàng. Hay nói cách khác nếu không có nước bổ sung từ 03 hồ chứa Thượng nguồn Sông Hương thì thành phố Huế không bị ngập lụt.

Lưu lượng lũ thiết kế ứng với tần suất P=0,1% của 03 hồ chứa:

- Hồ Tả Trạch: 6147m3/s, đổ xuống sông Hương

- Hồ Bình Điền: 4446 m3/s, đổ xuống sông Hương

- Hồ Hương Điền: 7682m3/s, đổ xuống sông Bồ là một nhánh thuộc hệ thống sông Hương

Giải pháp để cắt lũ tối đa cho Huế chính là việc đảm bảo đủ hành lang thoát nước cho 03 hồ chứa nói trên.

 

1.2. Giải pháp thoát nước cho Sông Hương

Như phân tích ở trên thì dễ dàng nhận thấy muốn cắt lũ cho Huế thì phải tìm hành lang thoát nước khả thi cho Sông Hương và sông Bồ. Đối với sông Bồ là một nhánh trong hệ thống sông Hương, đầu nguồn có hồ thủy điện Hương Điền. Khi xả lũ vùng ngập lụt sẽ là hạ lưu sông Bồ nằm phía Đông Bắc Thành phố Huế khi lũ lớn sẽ tràn bờ một phần lớn thoát băng qua đồng ruộng thuộc huyện Quảng Điền và một số xã thuộc thì xã Hương Trà (cũ) chảy ra đầm phá Tam Giang rồi chảy ra biển qua cửa Thuận An. Lũ Sông  Bồ lớn cũng gây ngập lụt cho Kinh thành Huế.

Chỉnh trị nhánh 1 nhánh sông Bồ

Như nhiều tác giả đã phân tích và chỉ ra giải pháp là chỉnh trị một nhánh sông Bồ để làm tăng khả năng thoát lũ trực tiếp ra Phá Tam Giang. Đây là giải pháp cần thiết để tăng hành lang thoát lũ cho hạ lưu sông Bồ.

Riêng đối với sông Hương việc bố trí hành lang thoát nước hạ lưu như đối với sông Bồ như khai thông các sông đào (An Cựu, Như ý và Sông Phổ lợi) và phát triển đô Thị Đông Huế đúng quy hoạch có tính đến hành lang thoát lũ cho sông Hương cũng là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, việc bố trí hành lang thoát lũ hạ lưu sông Hương có thực hiện được thì hiệu quả thoát lũ vẫn không cao vì đầu nguồn sông Hương có đến 2 hồ chứa lớn.

Như vậy, để cắt lũ được cho Huế thì giải pháp phải là tạo hành lang thoát nước thượng lưu sông Hương và giải pháp đề xuất sẽ là Chuyển toàn bộ lưu lượng lũ của hồ Tả Trạch qua lưu vực sông Nông thuộc các xã Lộc Sơn và Lộc Bổn (huyện Phú Lộc cũ). Như vậy trong mùa lũ có khoảng 50% lưu lưu lượng lũ được thoát trực tiếp ra đầm Cầu hai rồi thoát ra Cửa Tư Hiền. Theo đó việc kiểm soát lũ cho Huế sẽ thực hiện được.

Hướng thoát dòng chảy lũ từ hồ Tả Trạch ra Đầm cầu hai 12 km

Sau đây tôi xin tổng hợp một số ý kiến góp ý của một số chuyên gia về tính khả thi và một số khó khăn của phương án chuyển dòng chảy lũ:

+ Tính khả thi về kỹ thuật: Khả năng về điều kiện địa hình, địa chất khá thuận lợi cho việc xây dựng hệ thống tràn để chuyển dòng chảy lũ qua sông Nông. Khả năng thiết kế và thi công hoàn toàn có thể thực hiện được với các đơn vị tư vấn và thi công trong nước. Mặt bằng thi công đủ lớn có thể huy động nhiều thiết bị và nhân lực để thực hiện nhiều hạng mục công trình, rút ngắn thời gian thi công.

+ Địa hình dọc theo dòng chảy sông Nông có độ dốc khoảng 0,12% khá thuận loại cho việc mở rộng lòng sông đủ thoát lũ

+ Chiều dài sông Nông cần cải tạo mở rộng lòng sông và nâng bờ chống tràn chỉ khoảng 12 km, như vậy thoát lũ qua sông Nông ngắn hơn nhiều so với thoát lũ qua sông Hương tính từ Hồ Tả Trạch ra đến cửa Thuận An đến 48,15 km.

+ Việc mở rộng lòng sông Nông kết hợp nâng hai bên bờ sông tạo điều kiện thuận lợi cho việc quy hoạch tái định cư tại chỗ cũng như việc quy hoạch phát triển đô thị trong tương lai.

+ Một số khó khăn khi thực hiện: Việc thực hiện giải pháp này là phải làm mới các cầu bắc qua sông Nông hiện tại bao gồm 01 cầu đường sắt và 02 cầu đường bộ cấp quốc gia.

1.1. Kết luận và kiến nghị

Phương án chuyển dòng chảy lũ hồ Tả Trạch sang sông Nông hoàn toàn thực hiện được.  Vốn đầu tư không lớn. Phương án không phải là ý tưởng “điên rồ” như một số ý kiến góp ý của một số độc giả, đồng nghiệp.

Huế chắc chắn cần có một tầm nhìn đủ dài và đủ dũng cảm, chấp nhận chi phí hôm nay để bảo vệ một di sản quý báu cho nhiều thế hệ mai sau. Trong chừng mực có thể được tôi xin kiến nghị:

Thành phố Huế hỗ trợ vốn chỉ đạo các cơ quan chuyên môn (có thể là Viện Công Nghệ Môi trường, giảm nhẹ thiên tai và biến đổi khí hậu Thành phố) tiếp tục nghiên cứu làm rõ phương án có thể lượng hóa được vốn đầu tư có cơ sở xin chủ trương đầu tư của Chính Phủ. 

Thành phố HCM ngày 6 tháng 01 năm 2026

Ks: Đỗ Thanh Lâm

ĐT: 0987823363