Đổi mới tư duy quản lý an toàn đập tại Việt Nam- Sự cần thiết chuyển dịch sang cách tiếp cận dựa trên thông tin rủi ro [Nguyễn Quốc Dũng]
27/01/2026 08:57
Việt Nam hiện sở hữu hàng nghìn hồ chứa thủy lợi và thủy điện, trong đó phần lớn là các đập đất đắp đã vận hành nhiều thập kỷ. Công tác quản lý an toàn đập hiện nay chủ yếu tuân theo phương pháp truyền thống: so sánh các thông số kỹ thuật (như hệ số ổn định mái, khả năng xả lũ) với các Tiêu chuẩn/Quy chuẩn Việt Nam (TCVN/QCVN).
Tuy nhiên, thực tế cho thấy phương pháp "Dựa trên tiêu chuẩn" (Standards-based approach) đang bộc lộ những "điểm mù":
+ Sự cứng nhắc về kinh phí: Yêu cầu mọi đập đều phải đạt hệ số an toàn như nhau dẫn đến việc phân bổ nguồn lực dàn trải, không tập trung vào những đập thực sự nguy hiểm.
+ Bỏ qua các kịch bản phi kết cấu: Các sự cố do lỗi vận hành, thiết bị cơ khí hư hỏng, hoặc xói ngầm (vốn khó mô hình hóa bằng công thức) thường bị bỏ sót.
+ Khả năng thích ứng kém: Khó đưa ra quyết định đối với các đập cũ không thể đáp ứng tiêu chuẩn hiện đại nhưng vẫn cần duy trì vận hành vì lợi ích kinh tế - xã hội.
Do đó, việc chuyển dịch sang phương pháp Đánh giá an toàn dựa trên thông tin rủi ro (Risk-Informed Approach) không chỉ là xu thế tất yếu của thế giới mà còn là lời giải cho bài toán kinh tế - kỹ thuật tại Việt Nam.
Bài báo phân tích những hạn chế của phương pháp quản lý an toàn đập truyền thống dựa trên tiêu chuẩn (Standards-based) trong bối cảnh già hóa công trình và biến đổi khí hậu. Dựa trên các báo cáo thực hành tốt của Ngân hàng Thế giới (WB) và Ủy ban Đập lớn Quốc tế (ICOLD/JCOLD), bài viết đề xuất lộ trình áp dụng phương pháp "Đánh giá an toàn dựa trên thông tin rủi ro" (Risk-Informed Decision Making - RIDM) tại Việt Nam. Bài viết cũng trình bày quy trình đánh giá rủi ro từ cơ bẩn đến bán định lượng (SQRA) và minh họa bằng ví dụ tính toán điển hình, từ đó đưa ra các kiến nghị chiến lược cho ngành thủy lợi - thủy điện Việt Nam.