Tổng hợp ý kiến đóng góp trong Hội thảo "Ngập lụt TP Huế và Vấn đề vận hành hồ chứa"

BÁO CÁO KẾT QUẢ HỘI THẢO KHOA HỌC

“Ngập lụt thành phố Huế và Vấn đề vận hành hồ chứa”

Thành phố Huế, với vị thế là đô thị di sản đặc thù, đang đứng trước những thách thức chưa từng có do biến đổi khí hậu và cực đoan thời tiết. Lịch sử ghi nhận những trận đại hồng thủy kinh hoàng (1999, 2020, 2025) cho thấy ngập lụt là một "thuộc tính" tự nhiên nhưng đang trở nên khó lường hơn. Dù hệ thống hồ chứa thượng nguồn đã hình thành, việc ngập lụt hạ du vẫn diễn ra trầm trọng. Hội thảo được tổ chức nhằm nhận diện các "điểm nghẽn", đánh giá thực trạng vận hành và tìm kiếm các giải pháp đột phá về cả thể chế lẫn công trình để bảo vệ bền vững Cố đô với quan điểm “Trị thủy thông minh- Giữ gìn di sản”.

Được sự đồng ý của UBND thành phố Huế tại Công văn số 3120/UBND-KH ngày 03/3/2026 về việc tổ chức Hội thảo khoa học “Ngập lụt thành phố Huế và Vấn đề vận hành hồ chứa”, ngày 17/4/2026, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật thành phố Huế phối hợp với Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam đã tổ chức Hội thảo theo hình thức trực tiếp và trực tiếp. Với gần 50 đại biểu tham gia trực tiếp tại Hà Nội và trên 40 đại biểu tại các đầu cầu đến từ các cơ quan/đơn vị trung ương và địa phương, các nhà chuyên gia, các đơn vị quản lý hồ chứa trên địa bàn, các doanh nghiệp công nghệ. 

Hội thảo đã nghe các Báo cáo tập trung vào: (1) Đánh giá hiện trạng, phân tích nguyên nhân ngập lụt Thành phố Huế; (2) Đánh giá vai trò cắt giảm lũ của 03 hồ chứa lớn ở thượng nguồn, đề xuất giải pháp (công trình, phi công trình) để nâng cao năng lực kiểm soát lũ từ hồ chứa và giảm ngập lụt cho đồng bằng. Tổng hợp các báo cáo và phát biểu trong Hội thảo có thể tóm tắt như sau:

1.    Các ý kiến đồng thuận trong Hội thảo

Tất cả các bài viết và ý kiến trong Hội thảo đều khẳng định hồ chứa (Tả Trạch, Bình Điền, Hương Điền) đều có vai trò cắt giảm lũ, tuy nhiên vẫn còn “dư địa” để có thể nâng cao hiệu quả hơn nữa bằng biện pháp phi công trình, như: 

(1)  Ngập lụt ở Huế chủ yếu là do nguyên nhân của địa hình tự nhiên và Biến đổi khí hậu. Vai trò và hiệu quả điều tiết/cắt giảm lũ của các hồ chứa thượng nuồn là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, chưa đáp ứng yêu cầu hiện tại và tương lai cho sự phát triển để Huế phát triển theo mô hình đô thị di sản, văn hóa, sinh thái và cảnh quan đáp ứng Quy hoạch phát triển đô thị Thừa Thiên Huế đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 được phê duyệt theo Quyết định số 108/QĐ-TTg ngày 26/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ.

(2)  Điều tiết mực nước hồ chứa vào mùa lũ cho phép lên đến mực nước lũ thiết kế theo tinh thần Nghị quyết 12/2026/TTg của Chính phủ. Đặc biệt với hồ Tả Trạch nếu cho phép điều tiết đến mực nước +50m thì có thể tăng dung tích đón lũ thêm gần 200 triệu m3. 

(3)  Phối hợp điều tiết giữa các hồ chứa để tránh hiện tượng chồng pha. Để hướng dẫn điều tiết các hồ chứa, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần có hướng dẫn vận hành điều tiết liên hồ chứa dựa trên dự báo khí tượng thủy văn trước 72 giờ. Bộ Nông nghiệp và Môi trường cần điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Hương (QĐ 1606/2019). Trên cơ sở đó, Thành phố cần xây dựng công cụ hỗ trợ ra quyết định vận hành liên hồ chứa (DSS) và thuê tư vấn tính toán/vận hành hệ thống liên hồ chứa để giúp Chủ tịch UBND tỉnh ra quyết định chính xác khi gặp mưa lũ cực đoan.

(4)  Xây dựng bản đồ ngập lụt số (dạng bản đồ LBS), thiết lập các trạm quan trắc, giám sát ngập bằng camera AI (như giải pháp V-Fass) cho các các khu vực đô thị và nông thôn thường xuyên bị ngập lũ là biện pháp cần thiết và cần làm ngay.

(5)  Để giảm ngập lụt nội đô Huế và vùng đồng bằng không thể chỉ giải quyết bằng hồ chứa mà cần đi cùng giải pháp khơi thông dòng chảy sông Hương, sông Bồ để đổ ra biển. Các báo cáo trong Hội thảo đều cho ra rằng, lũ nhánh Tả Trạch và Hữu Trạch là nguyên nhân chính làm mực nước sông Hương nâng cao, tràn bờ khi đi qua khu vực nội đô để chảy về hướng Đông và Đông Nam đổ về hướng phá Tam Giang, còn một phần theo sông Hương đổ về Thảo Long. Việc xây dựng các khu đô thị và các đường giao thông mới phía Nam Huế đã làm cản trở dòng chảy, làm cho ngập lụt Huế nặng nề hơn trong những năm gần đây (mực nước lũ cao hơn, thời gian ngập dài hơn). Để giảm ngập lụt cho các khu đô thị mới cần mở tuyến tuyến thoát lũ an toàn (C3) như đề xuất trong Hội thảo.

(6)  Dự án nâng cấp hồ Tả Trạch cùng với việc điều chỉnh QTVH liên hồ (hạ mực nước trước lũ, cho phép điều tiết đến mực nước lũ thiết kế, phối hợp xả lũ tránh chồng pha) của hồ Tả Trạch và Bình Điền sẽ chấm dứt hiện tượng mực nước tại Kim Long vượt mức Báo động III (+3,5m) như những năm gần đây. 

2.    Về mục tiêu chiến lược, các báo cáo còn một số quan điểm khác biệt

(1)  Quan điểm 1- Phân lũ một phần sang sông Nông: Mở thêm tràn phụ cho hồ Tả Trạch và tuyết thoát lũ sang sông Nông với quy mô 800 m3/s để chủ động cắt lũ lớn vượt tần suất thiết kế . Đi cùng là áp dụng các biện pháp công trình, phi công trình để phát huy năng lực điều tiết hồ chứa thượng nguồn nhằm đảm bảo mực nước tại Kim Long không vượt báo động III (tương ứng mực nước +3,5m).

(2)  Quan điểm 2- Chủ động “sống chung với lũ: xem lũ như một “hệ sinh thái đặc thù của Huế”: Song song với việc điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa, cần mở tuyến thoát lũ C3 để giảm mức ngập, thời gian ngập cho nội đô và khu đô thị mới.

(3)  Quan điểm 3- Chuyển phần lớn lũ Tả Trạch sang sông Nông: Theo đó, cần nghiên cứu tuyến chuyển lũ an toàn  (lớn hơn 800 m3/s theo phương án 1) từ hồ Tả Trạch đổ sông Nông đi về đầm Cầu Hai. Theo phương án này sẽ cho phép điều chỉnh (hạ thấp) mức Báo động III tại Kim Long phù hợp với quan điểm phát triển Huế theo “mô hình đô thị di sản, văn hóa, sinh thái và cảnh quan”.

3.    Kết luận và Kiến nghị

3.1       Kết luận:

Ngập lụt Huế là bài toán phức tạp, đa mục tiêu, đòi hỏi sự kết hợp giữa vận hành "động" (phần mềm) và đột phá hạ tầng thoát lũ (phần cứng).

Đề xuất của các nhà khoa học trong Hội thảo chỉ mới là bước đầu, cần phải có một Đề án nghiên cứu toàn diện và đầy đủ luận cứ khoa học và thực tiễn để phát triển thành phố Huế bền vững với tầm nhìn đến 2065 theo Quy hoạch thành phố đã được Chính phủ phê duyệt.

3.2       Kiến nghị:

(1)  Kiến nghị UBND thành phố giao cho Liên hiệp Hội KH&KT thành phố Huế phối hợp với Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam xây dựng Đề án “Nghiên cứu giải pháp trị thủy lưu vực sông Hương để phát triển thành phố Huế đáp ứng tầm nhìn đến 2065 trong điều kiện biến đổi khí hậu”. 

(2)  Triển khai thực hiện Nghị quyết số 12/2026/NQ-CP ngày 31/3/2026 về thực hiện một số giải pháp cấp bách trong quản lý an toàn đập và hồ chứa nước, kiến nghị UBND thành phố và Bộ Nông nghiệp và Môi trường quan tâm lắng nghe các ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học đã trình bày trong Hội thảo như đã nói ở trên.

Ngày 20 tháng 4 năm 2026

BBT Website tổng hợp