Xây dựng TCCS của Hội nhằm bù đắp cho khoảng trống kỹ thuật trong vận hành đập, hồ chứa
04/05/2026 09:23
TIÊU CHUẨN CƠ SỞ (TCCS) CỦ HỘI ĐẬP LỚN:
BÙ ĐẮP CHO NHỮNG "KHOẢNG TRỐNG" TRONG QUẢN LÝ AN TOÀN ĐẬP
Trong bối cảnh thiên tai cực đoan diễn biến phức tạp và hệ thống tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) còn những khoảng trống kỹ thuật, Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam (VNCOLD) chính thức triển khai Đề án xây dựng 05 Tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) giai đoạn 2026 – 2030. Đây là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa quyền tự chủ của Hội nghề nghiệp và đáp ứng yêu cầu cấp bách về an toàn đập tại Việt Nam.
1. Hành lang pháp lý: Quyền và Trách nhiệm của Hội nghề nghiệp
Việc VNCOLD xây dựng TCCS không chỉ là hoạt động chuyên môn mà còn dựa trên nền tảng pháp lý vững chắc:
- Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (sửa đổi 2025): Trao quyền cho người đứng đầu tổ chức chủ động xây dựng và công bố TCCS.
- Thông tư 13/2026/TT-BKHCN: Quy định rõ quy trình biên soạn, lấy ý kiến và thẩm tra dành riêng cho các Hội nghề nghiệp để phục vụ chứng nhận và áp dụng chuyên ngành.
- Luật Xây dựng 135/2025/QH15: Khẳng định TCCS là căn cứ kỹ thuật tự nguyện áp dụng trong các hợp đồng xây dựng, đề cao tính tự chủ của Chủ đầu tư và Tư vấn.
2. Tại sao phải xây dựng TCCS ngay lúc này?
Thực tế quản lý hồ chứa hiện nay đang đối mặt với những thách thức "phi truyền thống" mà hệ thống TCVN hiện hành chưa kịp đáp ứng:
- Rủi ro từ lũ cực đoan: Quy trình vận hành hiện tại còn thụ động. Bài học từ các trận lũ tại Thác Bà, Ba Hạ, Sông Hương, … cho thấy nếu không có hướng dẫn "Xả lũ sớm" định lượng, chủ đập rất khó ra quyết định do rủi ro pháp lý.
- Dữ liệu quan trắc "chết": Chúng ta đầu tư hàng tỷ đồng cho thiết bị nhưng thiếu tiêu chuẩn hướng dẫn chẩn đoán "sức khỏe" đập từ số liệu thu được.
- Hòa nhập quốc tế: Thế giới đã chuyển sang cách tiếp cận dựa trên rủi ro (Risk-based approach), trong khi Việt Nam vẫn nặng về kiểm tra định tính và hệ số an toàn tĩnh.
3. Danh mục 05 Tiêu chuẩn trong Kế hoạch 2026-2030
VNCOLD ưu tiên xây dựng 05 TCCS cốt lõi để giải quyết các "nút thắt" kỹ thuật:
STT | Tên Tiêu chuẩn (TCCS) | Mục tiêu chính |
1 | Hướng dẫn xả lũ sớm | Chuyển đổi từ tiêu chuẩn Nhật Bản; xác lập ngưỡng dự báo để chủ động tạo dung tích đón lũ. |
2 | Xử lý số liệu quan trắc | Quy trình phân tích dữ liệu chuyên sâu để chẩn đoán sớm các bất thường bên trong thân đập. |
3 | Hệ thống KTTV chuyên dùng | Chuẩn hóa thiết bị và truyền tin dự phòng (vệ tinh/radio) đảm bảo thông tin thông suốt trong bão lũ. |
4 | Đánh giá an toàn dựa trên rủi ro | Phân loại ưu tiên đầu tư dựa trên xác suất hư hỏng và hậu quả đối với hạ du. |
5 | An toàn đập khi chịu động đất | Hướng dẫn đánh giá ổn định cho đập đang tích nước, bao gồm cả động đất kích thích (TRE). |
4. Lời kết và Kiến nghị
Hệ thống TCCS này không chỉ là công cụ kỹ thuật mà còn là "hàng rào bảo vệ" pháp lý cho các đơn vị vận hành và tư vấn. VNCOLD khẳng định:
Tính thực tiễn: TCCS là lời giải cho các vấn đề mà ngân sách nhà nước chưa kịp bao phủ.
Lộ trình bền vững: Đây là bước đệm để sau này nâng cấp thành Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) dựa trên thực tế áp dụng.
VNCOLD kính mời các Ủy viên, chuyên gia và quý hội viên:
Đóng góp ý kiến phản biện cho các dự thảo đề cương TCCS.
Tham gia hỗ trợ kinh phí và kết nối các nguồn tài trợ quốc tế để triển khai đề án.
Trực tiếp áp dụng và phản hồi hiệu quả từ hiện trường để hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn chung của Hội.
Vì sự nghiệp an toàn đập và an ninh nguồn nước bền vững!
GS.TS Nguyễn Quốc Dũng
Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam