Một số khó khăn, vướng mắc thường gặp khi áp dụng các Tiêu chuẩn quốc gia TCVN máy bơm công trình thủy lợi [Nguyễn Kim Lân]

VỀ VIỆC ÁP DỤNG CÁC TIÊU CHUẨN QUỐC GIA TCVN

MÁY BƠM CÔNG TRÌNH THỦY LỢI

Tóm tắt: Tiêu chuẩn quốc gia TCVN quy định yêu cầu kỹ thuật đối với máy bơm công trình thủy lợi trong các giai đoạn, từ thiết kế, thử nghiệm, lắp đặt đến vận hành, bảo trì thiết bị. Trong thực tiễn sản xuất, khi áp dụng các TCVN này còn gặp khó khăn, vướng mắc.

Bài viết tóm lược một số khó khăn, vướng mắc thường gặp khi áp dụng các Tiêu chuẩn quốc gia TCVN máy bơm công trình thủy lợi.

1. Các Tiêu chuẩn quốc gia TCVN về máy bơm công trình thủy lợi: 

Hiện nay, tiêu chuẩn quốc gia TCVN đối với máy bơm công trình thủy lợi trong các giai đoạn, từ thiết kế, thử nghiệm, lắp đặt đến vận hành, bảo trì thiết bị; gồm có:

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13505:2022 Công trình thủy lợi - Trạm bơm cấp, thoát nước - Yêu cầu thiết kế (thay thế 3 tiêu chuẩn TCVN 8432:2010, TCVN 9141:2012 và TCVN 9142:2012).

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8639:2023 Công trình thủy lợi - Máy bơm nước - Phương pháp thử nghiệm các thông số cơ bản.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8637:2021 Công trình thủy lợi - Máy bơm nước - Yêu cầu kỹ thuật lắp đặt và nghiệm thu.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8638:2025 Công trình thủy lợi - Máy bơm nước - Yêu cầu lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa máy bơm chìm.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 9146:2012 Công trình thủy lợi -Hướng dẫn định kỳ sửa chữa các thiết bị trạm bơm.

Góp ý với các tiêu chuẩn quốc gia TCVN máy bơm công trình thủy lợi đã có các bài viết sau:

- Ý kiến với Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13505:2022 về yêu cầu thiết kế máy bơm, tháng 5/2023.

- Tiêu chuẩn TCVN 8637:2021 Yêu cầu kỹ thuật lắp đặt và nghiệm thu máy bơm: Những nội dung không phù hợp và không đúng, tháng 6/2023.

2. Khó khăn, vướng mắc khi áp dụng các Tiêu chuẩn quốc gia TCVN máy bơm công trình thủy lợi:

Vận hành thử nghiệm:

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8637:2021, Khoản mục 7 “Yêu cầu kỹ thuật vận hành thử nghiệm”.

Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8638:2025, Khoản mục 4.4 “Vận hành thử nghiệm”.

Trong cả hai tiêu chuẩn TCVN 8637:2021 và TCVN 8638:2025, vận hành thử nghiệm được thực hiện trong quá trình lắp đặt máy bơm, được sắp xếp thứ tự công việc sau khi hoàn thành lắp đặt máy bơm.

Tiến hành thử nghiệm máy bơm trong quá trình lắp đặt máy bơm nhưng không quy định phương pháp thử nghiệm, không bố trí hệ thống thử nghiệm thì không thể thử nghiệm máy bơm được. Hơn nữa, như vậy là mâu thuẫn với bản chất của thử nghiệm máy bơm. Thử nghiệm các thông số, chỉ tiêu kỹ thuật nhằm mục đích biết được kết quả chế tạo máy bơm; thử nghiệm được thực hiện sau khi hoàn thành chế tạo máy bơm.

Các kiểu chạy thử và số giờ chạy thử máy bơm:

Chạy thử máy bơm (hay chạy thử tải máy bơm, vận hành chạy thử máy bơm) là quy trình bắt buộc trong giai đoạn nghiệm thu kỹ thuật nhằm đảm bảo tổ máy bơm vận hành ổn định, an toàn và đạt hiệu suất thiết kế trước khi bàn giao đưa vào sản xuất. Trong chạy thử máy bơm có quy định số giờ chạy máy. Thực tế trong các TCVN đang còn hiệu lực, các kiểu chạy thử máy và số giờ chạy thử máy rất khác nhau.

Theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5539:1991 - Nghiệm thu thiết bị đã lắp đặt xong - Nguyên tắc cơ bản:

 - Nghiệm thu chạy thử có tải: Các mức mang tải và thời gian chạy thử thường quy định trong tài liệu hướng dẫn vận hành, nếu không quy định thì kết thúc chạy thử có tải sau 72 giờ liên tục không dừng máy.

Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8637:2021 Công trình thủy lợi - Máy bơm nước - Yêu cầu kỹ thuật lắp đặt và nghiệm thu:

- Chạy thử để hiệu chỉnh: 2 giờ.

- Chạy thử nghiệm liên động: liên tục trong 4 giờ.

- Chạy nghiệm thu hoàn thành: không dưới 72 giờ.

Theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8638:2025 Công trình thủy lợi - Máy bơm nước - Yêu cầu lắp đặt, vận hành, bảo dưỡng và sửa chữa máy bơm chìm:

- Vận hành thử nghiệm: Việc vận hành thử nghiệm để hiệu chỉnh có thể được tiến hành nhiều lần và kết thúc nếu tổ máy làm việc bình thường và ổn định sau 4 h.

Nội dung khó hiểu, khó thực hiện:

Văn bản các Tiêu chuẩn quốc gia TCVN đối với máy bơm công trình thủy lợi còn có nội dung khó hiểu, khó thực hiện; như đã nêu trong bài viết (Ý kiến với Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13505:2022 về yêu cầu thiết kế máy bơm, tháng 5/2023 và Tiêu chuẩn TCVN 8637:2021 Yêu cầu kỹ thuật lắp đặt và nghiệm thu máy bơm: Những nội dung không phù hợp và không đúng, tháng 6/2023). Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8638:2025 cũng có các nội dung sau:

Khoản mục 4.4 vận hành thử nghiệm máy bơm có quy định “Đảm bảo chiều quay của động cơ theo hướng dẫn của nhà sản xuất, nếu chiều quay không đúng phải dừng máy và thay đổi chiều quay”, nhưng không hướng dẫn bằng cách nào biết được chiều quay động cơ, khi mà toàn bộ tổ máy bơm chìm đang ngập sâu dưới nước, và trong trường hợp thay đổi chiều quay thì thực hiện thế nào?

Khoản mục 6.5.2.2 “Tháo các chi tiết máy bơm như cánh, vành mòn” để kiểm tra, bảo trì. Do kết cấu đặc thù của máy bơm chìm sẽ rất khó khăn khi phải tháo dỡ các chi tiết máy, có những chi tiết nếu tháo rời (như chi tiết vành mòn, ... ) thì sẽ bị hư hỏng nặng.

Một số nội dung không rõ ràng nhưng không có giải thích, hướng dẫn: sàn máy bơm, sàn điện, cao độ sàn đặt máy, ... ; thiếu nội dung chạy thử tải máy bơm để nghiệm thu chất lượng sau khi hoàn thành lắp đặt máy bơm./.

Hà Nội, tháng 10 năm 2026.

Nguyễn Kim Lân

Chuyên ngành Kỹ thuật thủy khí