Đánh giá tác động tích cực và những thách thức đặt ra từ Nghị định 402/2026/NĐ-CP

Đánh giá tác động tích cực và những thách thức đặt ra từ Nghị định 402/2026/NĐ-CP

Nghị định số 402/2026/NĐ-CP (ký ngày 06/11/2026, có hiệu lực từ 20/12/2026) sửa đổi, bổ sung Nghị định số 114/2018/NĐ-CP về quản lý an toàn đập, hồ chứa nước. Đây là văn bản pháp lý quan trọng tạo ra sự thay đổi lớn trong quản lý an toàn công trình hồ đập tại Việt Nam. Dưới đây là đánh giá toàn diện các tác động tích cực và những thách thức đặt ra từ Nghị định 402/2026/NĐ-CP.

I. Tác động tích cực

1. Tháo gỡ các "điểm nghẽn" thể chế và thực tiễn kéo dài

Giải tỏa bế tắc về Bản đồ ngập lụt hạ du (Điều 25 sửa đổi): Trước đây, việc thiếu bản đồ ngập lụt do cấp thẩm quyền công bố khiến hàng loạt chủ đập không thể hoàn thiện Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp. Nghị định 402 quy định: tại các vùng chưa có bản đồ ngập lụt chính thức, chủ đầu tư/đơn vị khai thác chủ động tổ chức khảo sát, tính toán xác định phạm vi ngập lụt và mức độ ảnh hưởng, cho phép thể hiện trên Sơ đồ mặt bằng để triển khai ngay các biện pháp ứng phó khẩn cấp. Đồng thời, chủ sở hữu đập được tự tổ chức xây dựng và phê duyệt bản đồ ngập lụt đối với công trình đã đưa vào sử dụng.

Bãi bỏ các thời hạn chuyển tiếp bất khả thi (khoản 1 Điều 16): Nghị định 402 chính thức bãi bỏ toàn bộ các mốc thời hạn cứng nhắc (như phải lập quy trình sau 01 năm; lắp đặt trạm khí tượng thủy văn, hệ thống giám sát cảnh báo sau 02–03 năm; lập cơ sở dữ liệu sau 03 năm). Điều này giúp các địa phương và chủ đập — nhất là các hồ chứa nhỏ thiếu vốn ngân sách — thoát khỏi nguy cơ vi phạm pháp luật ngoài ý muốn.

2. Tách bạch phạm vi quản lý: Thủy lợi và Thủy điện

Nghị định 402 bãi bỏ toàn bộ quy định liên quan đến thủy điện, Bộ Công Thương, Sở Công Thương tại Nghị định 114; thay thế toàn bộ cụm từ “hồ chứa nước” thành “hồ chứa thủy lợi”.

Tập trung đầu mối chuyên ngành: Toàn bộ công tác an toàn đập thủy điện được trả về quản lý thống nhất theo Luật Điện lực năm 2024 và Nghị định số 62/2025/NĐ-CP. Ở cấp Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trở thành đầu mối duy nhất quản lý hệ thống đập, hồ chứa thủy lợi.

3. Phân cấp triệt để, phát huy vai trò chính quyền cơ sở

Trao quyền thực chất cho cấp xã: Chủ tịch UBND cấp xã được giao thẩm quyền phê duyệt phương án ứng phó thiên tai, quy trình vận hành, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp, cũng như phê duyệt đề cương, dự toán và kết quả kiểm định đối với đập thủy lợi nhỏ nằm trọn trên địa bàn 01 xã.

Giảm tải cho cơ quan Trung ương và cấp tỉnh: UBND cấp tỉnh chịu trách nhiệm phê duyệt hồ sơ trên địa bàn từ 02 xã trở lên. Với các công trình liên quan từ 02 tỉnh trở lên, Chủ tịch UBND cấp tỉnh có thẩm quyền ra lệnh vận hành hồ chứa sẽ chủ trì phê duyệt sau khi lấy ý kiến thống nhất của tỉnh liên quan, chấm dứt việc dồn toàn bộ hồ sơ lên cấp Bộ.

4. Cải cách thủ tục hành chính và số hóa dịch vụ công

Rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ: Thời hạn ban hành quyết định phê duyệt phương án ứng phó khẩn cấp, quy trình vận hành hay kết quả kiểm định được rút ngắn chỉ còn 02 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ trình.

Đa dạng hóa phương thức nộp hồ sơ: Tiếp nhận hồ sơ qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, trực tiếp tại Bộ phận một cửa hoặc dịch vụ bưu chính.

Chuẩn hóa công cụ kiểm tra, kiểm định: Ban hành hệ thống 05 Phụ lục biểu mẫu mới; trong đó chuẩn hóa kết quả kiểm định an toàn đập theo 4 mức độ an toàn rõ ràng (từ Loại 1 - an toàn đến Loại 4 - mất an toàn nghiêm trọng).

5. Đồng bộ với hệ thống Luật Phòng thủ dân sự năm 2023

Chuyển đổi toàn diện cơ chế điều hành từ "Ban chỉ đạo trung ương về phòng, chống thiên tai" sang "Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia" và "Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự" các cấp.

Phân định rõ trách nhiệm của Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường điều phối lực lượng quân đội, công binh và phương tiện chuyên dụng để cứu hộ, cứu nạn đập khi có sự cố khẩn cấp.

II. Những thách thức và tác động cần lưu ý

Bên cạnh những đột phá, việc thi hành Nghị định 402 đặt ra 2 thách thức lớn trong thực tiễn:

Nguy cơ quá tải và hạn chế năng lực chuyên môn ở cấp xã:

Việc giao cho UBND cấp xã phê duyệt quy trình vận hành và phương án khẩn cấp đập thủy lợi nhỏ là bước tiến lớn về phân cấp. Tuy nhiên, công chức cấp xã đa số không có chuyên môn sâu về kỹ thuật công trình thủy lợi, thủy công. Nếu không có hướng dẫn khung đơn giản hóa và hỗ trợ kỹ thuật từ cấp tỉnh, việc thẩm định tại cấp xã dễ rơi vào hình thức.

Yêu cầu phối hợp đồng bộ trên cùng lưu vực sông:

Dù về thể chế đã tách bạch: đập thủy lợi (Bộ NN&MT) và đập thủy điện (Bộ Công Thương), nhưng về mặt tự nhiên, dòng chảy và lũ lụt không phân biệt loại hình đập. Do đó, khi xảy ra mưa lũ cực đoan, việc điều phối xả lũ cắt giảm ngập lụt cho hạ du đòi hỏi cơ chế chia sẻ thông tin quan trắc (SCADA/KTTV) theo thời gian thực và sự chỉ huy tập trung của UBND cấp tỉnh phải được vận hành rất chặt chẽ theo Quy trình vận hành liên hồ chứa.

Dưới đây là Bảng đối chiếu, so sánh chi tiết trước và sau sửa đổi giữa Nghị định số 114/2018/NĐ-CP và Nghị định số 402/2026/NĐ-CP đối với từng nhóm thủ tục và quy định quản lý an toàn đập để phục vụ công tác rà soát, thi hành tại cơ sở:

Nhóm nội dung / Thủ tục	Nghị định số 114/2018/NĐ-CP	Nghị định số 402/2026/NĐ-CP (Sửa đổi, bổ sung)	Ý nghĩa thực tiễn & Hướng dẫn áp dụng
1. Phạm vi điều chỉnh & Đối tượng áp dụng (Điều 1, Điều 2, Điều 16)	• Điều chỉnh chung cho cả đập, hồ chứa thủy lợi và thủy điện. • Dùng thuật ngữ chung là "đập, hồ chứa nước".	• Bãi bỏ toàn bộ quy định về "thủy điện"; thay thế cụm từ "hồ chứa nước" thành "hồ chứa thủy lợi". • Đập thủy điện chuyển sang quản lý theo Luật Điện lực 2024 và Nghị định 62/2025/NĐ-CP.	Chấm dứt tình trạng chồng chéo; tập trung chuẩn hóa riêng cho hệ thống hồ đập thủy lợi.
2. Cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương (Điều 3, Điều 31)	• Phân chia trách nhiệm giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (thủy lợi) và Bộ Công Thương (thủy điện).	• Thay thế toàn bộ bằng Bộ Nông nghiệp và Môi trường. • Bộ NN&MT là đầu mối duy nhất trình Thủ tướng danh mục đập quan trọng đặc biệt và phê duyệt danh mục đập liên tỉnh.	Thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước cấp Trung ương về an toàn đập thủy lợi sau khi tổ chức lại bộ máy.
3. Giải quyết "điểm nghẽn" Bản đồ ngập lụt hạ du (Điều 25, Điều 27)	• Bắt buộc phải có bản đồ ngập lụt được cấp thẩm quyền phê duyệt mới lập được Phương án ứng phó khẩn cấp. • Nhiều hồ chứa trên 01 tỉnh do UBND tỉnh làm; trên 02 tỉnh do Bộ NN&PTNT làm. • Hệ quả: Thiếu kinh phí nên đình trệ kéo dài.	• Quy định mở đột phá: Nơi chưa có bản đồ ngập lụt chính thức, chủ đập chủ động khảo sát, tính toán xác định phạm vi và mức độ ngập lụt, cho phép thể hiện trên Sơ đồ mặt bằng để lập phương án ứng phó khẩn cấp. • Công trình đã bàn giao: Chủ sở hữu đập tự xây dựng và phê duyệt bản đồ ngập lụt của 01 đập.	Tháo gỡ nút thắt pháp lý lớn nhất, giúp các địa phương và chủ đập hoàn thành dứt điểm hồ sơ an toàn mà không phải chờ đợi ngân sách.
4. Phê duyệt Phương án ứng phó tình huống khẩn cấp (Điều 26)	• Thẩm quyền chủ yếu tập trung ở cấp tỉnh và cấp huyện; các hồ chứa liên tỉnh dồn lên cấp Bộ. • Hồ sơ phức tạp, thời gian giải quyết kéo dài.	• Phân cấp triệt để: - Chủ tịch UBND cấp xã: Phê duyệt đối với đập và hạ du nằm trọn trên địa bàn 01 xã. - Chủ tịch UBND cấp tỉnh: Phê duyệt đối với đập trên địa bàn từ 02 xã trở lên. - Đập liên quan từ 02 tỉnh trở lên: Chủ tịch UBND tỉnh có thẩm quyền ra lệnh vận hành hồ chứa chủ trì phê duyệt sau khi lấy ý kiến tỉnh liên quan.	Cắt giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn thời gian xử lý; trao quyền quyết định trực tiếp cho chính quyền cơ sở nơi có công trình.
5. Phê duyệt Quy trình vận hành hồ chứa (Điều 11, Điều 12)	• Hồ sơ giấy tờ qua nhiều cấp thẩm định (Tổng cục Thủy lợi, Sở NN&PTNT, UBND cấp huyện). • Thời hạn thẩm định 30 ngày làm việc.	• Phân cấp tương ứng theo mô hình chính quyền địa phương: Cấp xã duyệt đập nhỏ nội xã; Cấp tỉnh duyệt đập trên 02 xã; Bộ NN&MT duyệt đập thuộc Bộ quản lý. • Bổ sung yêu cầu Báo cáo thẩm tra kết quả tính toán quy trình.	Tăng tính chịu trách nhiệm của địa phương và nâng cao chất lượng tính toán thông qua thẩm tra chuyên môn.
6. Kiểm định an toàn đập & Đánh giá mức độ an toàn (Điều 18, Điều 19, Phụ lục IV)	• Đánh giá kiểm định định kỳ 5 năm chung chung. • Chủ quản lý thẩm định, trình chủ sở hữu phê duyệt đề cương, kết quả kiểm định. • Chưa lượng hóa cụ thể các mức độ an toàn sau kiểm định.	• Phân cấp rõ thẩm quyền phê duyệt đề cương, dự toán, kết quả kiểm định: Cấp xã duyệt đập nhỏ; Cấp tỉnh duyệt đập lớn, vừa và đập liên xã. • Ban hành Phụ lục IV mới: Chuẩn hóa đánh giá theo 4 mức độ an toàn (Loại 1: An toàn; Loại 2: Cơ bản an toàn; Loại 3: Không an toàn; Loại 4: Mất an toàn nghiêm trọng).	Giúp chính quyền và cơ quan quản lý phân loại, sàng lọc chính xác các đập nguy cơ cao để ưu tiên bố trí vốn sửa chữa, gia cố.
7. Bãi bỏ các thời hạn chuyển tiếp cơ học, bất khả thi (Điều 9, 11, 15, 20, 29)	• Áp đặt các mốc thời hạn cứng nhắc: - Lập quy trình vận hành: sau 01 năm. - Lắp đặt thiết bị quan trắc KTTV, hệ thống giám sát cảnh báo hạ du: sau 02 - 03 năm. - Lập hồ sơ lưu trữ, cơ sở dữ liệu: sau 03 năm.	• Bãi bỏ hoàn toàn các mốc thời hạn cơ học này (khoản 1 Điều 16). • Quy định lộ trình thực hiện gắn với điều kiện thực tế và bố trí vốn đầu tư/nguồn tài chính hợp pháp.	Giải tỏa áp lực vi phạm hành chính "bất khả kháng" cho hàng ngàn chủ đập nhỏ thiếu nguồn lực tài chính.
8. Cơ chế chỉ đạo điều hành sự cố & Phòng thủ dân sự (Điều 13, Điều 28)	• Vận hành theo cơ chế của Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng chống thiên tai. • Trách nhiệm cứu hộ phân tán giữa các lực lượng địa phương.	• Đồng bộ chuyển đổi sang Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia và Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự các cấp. • Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với Bộ NN&MT hướng dẫn huy động, điều phối lực lượng quân đội, công binh cứu hộ khẩn cấp.	Thiết lập cơ chế chỉ huy "một cửa", tập trung quyền lực và huy động lực lượng vũ trang chuyên nghiệp ứng cứu đập tức thì.
9. Cải cách thủ tục hành chính & Thời gian giải quyết (Điều 7, Điều 19, Điều 26)	• Chủ yếu nộp hồ sơ trực tiếp bản giấy. • Thời gian thẩm định và phê duyệt kéo dài (từ 15 đến 30 ngày làm việc).	• Đa dạng hóa hình thức nộp: Trực tuyến tại Cổng Dịch vụ công quốc gia, trực tiếp tại Bộ phận một cửa hoặc bưu chính. • Cấp có thẩm quyền ban hành quyết định phê duyệt chỉ trong 02 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ trình.	Cắt giảm tối đa chi phí tuân thủ, số hóa quy trình và nâng cao tốc độ giải quyết thủ tục hành chính cho doanh nghiệp và nhân dân.

III. Các lưu ý khi áp dụng tại các địa phươngg từ ngày 20/12/2026

Rà soát lại danh mục phân cấp: UBND cấp tỉnh cần sớm rà soát, ban hành quyết định phân công, phân cấp cụ thể cho UBND cấp xã để cơ sở chủ động tiếp nhận hồ sơ kiểm định, quy trình vận hành và phương án khẩn cấp đối với các đập nhỏ thuộc địa bàn.

Quy định chuyển tiếp (Điều 18): Các hồ sơ an toàn đập đã được cấp thẩm quyền phê duyệt trước ngày 20/12/2026 tiếp tục có hiệu lực thi hành cho đến khi được rà soát, sửa đổi; các hồ sơ đang trong quá trình thụ lý giải quyết được tiếp tục thực hiện theo quy định tại thời điểm nộp (trừ khi chủ đập có văn bản đề nghị áp dụng theo Nghị định 402).

BBT website vncold.vn